Skip to main content

Hoe verloopt de procedure omtrent afname van DNA en hoe lang mag mijn DNA worden bewaard?

Wanneer kan mijn DNA worden afgenomen?

Wanneer u als verdachte bent aangehouden worden er meestal foto’s van u gemaakt en worden er vingerafdrukken van u afgenomen. Soms wordt er gedurende een strafrechtelijke procedure (al dan niet vrijwillig) ook DNA (celmateriaal) van u afgenomen voor nader onderzoek.

Wanneer u als verdachte niet reeds tijdens de strafrechtelijke procedure DNA hebt afgestaan, dan kan het zijn dat u dit na afloop van de procedure alsnog moet doen. Namelijk wanneer u bent veroordeeld voor een misdrijf waar naar de wettelijke omschrijving voorlopige hechtenis op staat en aan u een gevangenisstraf op werkstraf is opgelegd. Wanneer aan u een geldboete is opgelegd, hoeft u geen DNA af te staan.

Er is in Nederland een DNA-databank voor strafzaken waarin al het verkregen DNA op plaatsen delict wordt opgeslagen. Ook de afgenomen DNA-profielen worden hierin opgenomen. De opgenomen profielen worden vergeleken met de DNA-profielen die zijn aangetroffen op plaatsen delict.

De DNA-databank wordt beheert door het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). De DNA-databank heeft tot doel het voorkomen, opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten en het vaststellen van de identiteit van een lijk (of een verdachte) te bevorderen. Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) is verantwoordelijk voor het opmaken van DNA-profielen uit celmateriaal. Het zorgt er ook voor dat het DNA-profiel wordt opgeslagen in de DNA-databank. Ten slotte bewaart het NFI het celmateriaal en zorgt ervoor dat het celmateriaal wordt vernietigd en het profiel uit de DNA-databank wordt verwijderd, wanneer de wettelijke bewaartermijn is verstreken, of wanneer hiertoe opdracht wordt gegeven.

Hoe verloopt de procedure van de afname van celmateriaal?

Afname van celmateriaal gebeurt bij voorkeur in de vorm van wangslijm. Ook is het mogelijk DNA te verkrijgen door bloedafname (vingerprik), of uit haarwortels.

Het afnemen van DNA celmateriaal is een simpele, pijnloze en korte handeling. Het enige dat u moet doen, is uw mond openen. Het afnemen van wangslijm gebeurt door een hiervoor speciaal opgeleide opsporingsambtenaar, inrichtingsmedewerker, arts of verpleegkundige. Deze schraapt een paar keer met wattenstaafjes of zachte borsteltjes langs de binnenkant van uw wang. Hierop blijft genoeg slijm zitten voor het onderzoek, zodat uit dit celmateriaal een DNA-profiel kan worden verkregen.

Ben ik verplicht om DNA af te staan?

Moet u na een veroordeling uw DNA afstaan, dan ontvangt u hiervoor kort na uw veroordeling een oproep.

Het bevel tot afname van het DNA wordt kort na de veroordeling gegeven door de officier van justitie. Het maakt daarbij niet uit of u in hoger beroep gaat; u moet toch DNA afstaan. Alleen als u in hoger beroep wordt vrijgesproken, worden het celmateriaal en het DNA-profiel alsnog vernietigd. Tegen de afname van DNA-materiaal kan geen bezwaar worden gemaakt. Tegen de opname van het afgenomen DNA in de DNA-databank kan wel bezwaar worden gemaakt. Dit dient binnen twee weken na de afnamen van het DNA te geschieden. Uw celmateriaal wordt afgenomen nadat eerst uw identiteit is vastgesteld en vingerafdrukken zijn genomen.

Op het moment dat u als veroordeelde het bevel tot het afstaan van DNA-celmateriaal krijgt van de officier van justitie, bevindt u zich ofwel in een inrichting ofwel op vrije voeten.

Wanneer u zich op vrije voeten bevindt, dan dient u zich te melden zich melden op een politiebureau. U ontvangt hiertoe een oproep (bevelschrift), waarin staat waar en wanneer u zich op het politiebureau dient te melden voor de afname van het DNA. DNA-afname vindt daar plaats door opsporingsambtenaren die hier speciaal voor zijn opgeleid. Meldt u zich niet? Dan vaardigt de officier van justitie een aanhoudingsbevel uit. Dit betekent dat u wordt gesignaleerd voor de afname van DNA en dat u hiertoe op ieder willekeurig moment voor aangehouden kunt worden. U wordt dan na aanhouding overgebracht naar een politiebureau, waar u alsnog wangslijmvlies moet afstaan. Zo kunt u bijvoorbeeld worden aangehouden bij een verkeerscontrole of bij een paspoortcontrole op het vliegveld.

Mocht u na de veroordeling in een penitentiaire inrichting verblijven, dan wordt daar uw DNA afgenomen. Dit wordt dan gedaan door een inrichtingsmedewerker die daarvoor is opgeleid.

Deze regels gelden voor zowel volwassenen als minderjarigen.

Is van u als verdachte al eerder DNA-materiaal afgenomen tijdens een opsporingsonderzoek of een veroordeling, dan is het niet nodig om opnieuw DNA-cel materiaal af te staan, tenzij het DNA-profiel uit de DNA-databank is verwijderd vanwege een sepot of vrijspraak.

Wat gebeurt er met deze gegevens wanneer u later bent vrijgesproken of wanneer uw zaak later is geseponeerd?

Als u wordt vrijgesproken of als de strafzaak wordt geseponeerd, dan moet het afgegeven celmateriaal en het daaruit verkregen DNA-profiel uit de databank worden verwijderd. Het OM geeft het NFI de opdracht om uw DNA-profiel uit de DNA-databank te verwijderen en het daarvoor gebruikte celmateriaal te vernietigen. Een bevestiging van een opname en/of verwijdering van een DNA profiel wordt naar het OM gestuurd.

Het systeem van het Besluit DNA-onderzoek in strafzaken brengt met zich mee dat alles automatisch gaat. Zodra iemand is vrijgesproken wordt dit vastgelegd in de justitiële documentatie. De justitiële informatiedienst geeft dit weer door aan het NFI. Het NFI draagt uiteindelijk zorg voor vernietiging van het materiaal en het profiel.

Ook de overige verkregen biometrische gegevens dienen te worden verwijderd, zoals uw foto’s en vingerafdrukken. Het vernietigen van deze gegevens gaat in theorie automatisch: het openbaar ministerie geeft de beslissing door aan de justitiële documentatiedienst. Deze geeft de beslissing – voor zover nodig – vervolgens door aan de politie met de opdracht om de gegevens uit de systemen te verwijderen. Indien mogelijk verwijdert de dienst de gegevens zelf.

Wordt u vrijgesproken, wordt uw strafzaak geseponeerd of wordt u ontslagen van alle rechtsvervolging, dan moeten de volgende verkregen gegevens van u verwijderd worden:

  • gemaakte foto’s;
  • de verwijzing naar afgenomen vingerafdrukken in de databank;
  • de verwijzing naar een eventueel bepaald DNA-profiel in de databank;
  • een eventueel gemaakte kopie van een identiteitsbewijs;

Mocht u twijfelen en wilt u zeker weten of uw gegevens uiteindelijk ook daadwerkelijk zijn verwijderd, dan kunt u op grond van de AVG (artikel 15 van de Algemene Verordening Gegevensbescherming) een verzoek indienen om kennis te nemen neming van verwerkte persoonsgegevens. U kunt dan de politie vragen of er nog foto’s of vingerafdrukken van u zijn opgeslagen in de systemen van de politie.

Hoe lang worden de gegevens bewaard als de zaak wél heeft geleid tot een veroordeling of een straf?

Hoe lang DNA-profielen en celmateriaal mag worden bewaard, is afhankelijk van het feit waarvoor iemand is veroordeeld. Als een veroordeling is gevolgd voor een strafbaar feit waar naar de wettelijke omschrijving een maximale straf stelt van tenminste zes jaar op staat, dan blijven de gegevens dertig jaar bewaard.

Voor minder zware delicten (met een maximale straf van minder dan zes jaar), mogen het celmateriaal en het DNA-profiel niet langer dan twintig jaar bewaard blijven.

Deze termijnen worden onder bepaalde omstandigheden verdubbeld of verlengd.

Voor deze bewaartermijnen zijn enkele uitzonderingen gemaakt voor zaken waarvoor nog een herziening ten nadele kan worden uitgesproken.

Voor zedendelicten geldt een termijn van 80 jaar.

Voor de overige biometrische gegevens, zoals vingerafdrukken en foto’s, geldt als hoofdregel dat wanneer de foto’s of vingerafdrukken zijn (af)genomen voor misdrijven waarvoor naar de wettelijke omschrijving minder dan 6 jaar gevangenisstraf kan worden opgelegd, de gegevens 20 jaar worden bewaard.

Gaat het om feiten met een strafmaximum van minimaal 6 jaar, dan is dit 30 jaar. Deze termijnen worden onder bepaalde omstandigheden verdubbeld of verlengd.

Voor zedendelicten geldt een termijn van 80 jaar.

Zijn de vingerafdrukken en/of foto’s (af)genomen voor een overtreding, dan worden ze minder lang bewaard: als er een taakstraf of hechtenis is opgelegd is het 10 jaar. In andere gevallen is het 5 jaar.

Zowel bij misdrijven als bij overtredingen worden de gegevens verwijderd als het recht tot vervolging is verjaard.

Voor deze bewaartermijnen zijn enkele uitzonderingen gemaakt voor zaken waarvoor nog een herziening ten nadele kan worden uitgesproken.

Voor minderjarigen gelden kortere termijnen.

De regelgeving omtrent de duur van bewaring van DNA en – met name – biometrische gegevens, is redelijk complex. Het bevat enkele hoofdregels waarop vervolgens meerdere uitzonderingen zijn. Het exacte antwoord op de vraag wat er met uw vingerafdrukken en foto’s gebeurt of zou moeten gebeuren, kan daarom niet in zijn algemeenheid worden gegeven, want is afhankelijk van de feiten en omstandigheden van het geval. De hoofdregels zijn hierboven weergegeven. Niet alle uitzonderingen zijn (gedetailleerd) besproken.

Heeft u vragen over dit onderwerp, neemt u dan gerust contact met ons op.